eci bücü

Eci bücü, İbiş gıbış veya Gıvışgan isimleriyle çağrılan Silene vulgaris, rastladığım en güzel Silene türlerinden biri. Cins adı, Yunanca tükürük anlamına gelen Bacchus’un koruyucu babası orman tanrısı Silenus’a atıf yapar. Tür adı olan Latince ‘vulgaris’ kelimesi ise ‘yaygın’ anlamına gelir. Silene türlerinin kendilerine yaklaşan böceklerdeki polenleri yakalamak için salgıladığı yapışkan sıvılar yüzünden bu isim yakıştırılmış olmalı. İlk önce bu sıvıların bir tür otçullardan korunma yöntemi olduğunu düşünmüştüm ama bitkinin içerdiği ‘saponin” zaten bu korumayı sağlıyormuş. Saponin içeren bitkiler geleneksel olarak sabun niyetine kullanılmışlar. Eci bücü de bu amaçla kullanılıyor; özellikle kökleri kaynatılarak.

Burada kaydettiğim 11 tür Silene’nin tümünü başka özellikleri yanında, gövde sapları ve yapraklarının yapışkanlıklarıyla kolayca tanıyabildim. Kimi zaman saçlarım yapıştı gövdelerine, kimi zaman elim, kimi zaman üzerlerine yapışmış bir sinir kanatlı böceğin kurtulmak için çırpınışını, sonra teslim oluşunu izledim.

80 cm. boylanabilen, çok yıllık, yükselici veya dik, çok dallı, taban yaprakları saplı, gövde yaprakları sapsızdır. Yaprak biçimi yuvarlağımsı, mızraksı, ya da ters mızraksı şeklindedir. Mumsu bir dokuya sahip, kalın ve tüysüzdür. Yaprak dizilişi karşılıklıdır. Çiçekler derince 2 loba sahip 5 taç yapraklıdır, baş aşağı dururlar. Çanak yapraklar kaynaşık, fıçı şeklinde, 5 loblu, tüysüz, belirgin ağsı damarlara sahiptir. Meyve/tohum kapsülü çanak yapraklar içine gömülüdür. Diğer Silene türlerinden ayrılan iki karakteristik özellik; fıçı şeklinde ve ağsı damarlara sahip kaynaşık çanak yaprakları (kaliks) ve çiçeklerin derin parçalı yapısıdır. Yaprakların mumsu dokusu kurumasını engeller. Çanak yaprakların içinde biriken hava da çiçek taç yapraklarını ısıdan korur. Akşam hafif ve tatlı kokan çiçekleri gece kelebeklerini, uzun dilli arıları ve güve kelebeklerini çeker.

Çiçeklenmeden önce yapraklar toplanıp besin bitkisi olarak kullanılır. Saponin sebebiyle çiğ olarak az, pişirilerek daha çok miktarlarda yenilmesi önerilir. Bitkinin ekstraktı kozmetik ürünlerde, suyu göz iltihabı tedavisinde, köklerin suyla kaynatılması kusturucu olarak kullanılır. Tohumdan yetiştirilebilir, güneş alan, drenajı iyi, kireçli ve taşlı topraklar doğal yetişme alanlarıdır. 3 alttürü bulunur. Güney Doğu Anadolu dışında Türkiye’nin her yerinde yetişir.

%d blogcu bunu beğendi: