alfalfa sınavı

Medicago sativa ( Kara Yonca, Şark Yoncası, Alfalfa)

Şimdiye kadar rastlaştığım, çevremde kendiliğinden yetişen 43 baklagil bitkiden biri, Medicago sativa. Popüler adıyla Alfalfa bitkisi. Veya bildik adıyla, Kara yonca, Şark yoncası, Gök yonca. Tohum kapları ne kadar tanıdık değil mi? Bu bitkiyi tanımazdan önce tohum kaplarıyla karşılaşmış, elime alıp helezonuna bakmış, sevinmişim varlığına.

Kaynaklarda “alfalfa bitkisi” diye geçiyor. Alfalfa sınavım da böyle başlıyor. Yaygın adı veya bilimsel adı verilmediğinde ulaşılması zor bir bitkiymiş gibi geliyor insana. Alfalfa tohumu var mı diye tohumculara sorup aval aval bakışlarla karşılaştığım çok olmuştur. Sorma cesaretini edinmem bile bir miktar zaman aldı. “Yoktur canım, belli buranın bitkisi değil bu” diye düşünerek. Yok alacağımdan değil, bir bilene rastlayayım da bana ne olduğunu söylesin telaşından. Oysa kara yonca, yonca kara. Yabanın otu. Üstelik Türkiye, yoncanın birincil gen havuzu olarak kabul edilen ülkelerinden biri. Alfalfa da Arapça’dan İspanyolca’ya oradan da diğer dillere geçen bir kelimeymiş. Uzunca bir süre sözlükler arasında kaybolduktan sonra şu kanıya vardım; Alfalfa’nın türetildiği Arapça kelime, Al-faṣfaṣa veya alfişfişa: Taze, yeşil yem anlamında kullanıldığına dair bilgiler olduğu gibi “bütün gıdaların babası” anlamına geldiğini iddia edenler de var. İkinci iddianın kaynağını takip etmek çok zor ve genellikle bu bilgi Türkçe sitelerde yer alıyor.

Bitkinin adını ilk duymaya başlamam kişisel tarihimde 8 sene önceye denk geliyor. O vakitler Alfalfa = Medicago sativa = Kara yonca eşleşmesine ulaşmak pek mümkün değildi. Bilgiye ulaşmak henüz bu kadar kolay değildi veya benim için değildi. Yer örtücü olarak yaygın biçimde önerilen bitkiler listesini unutmak durumunda kalmıştım böylece. Birçok öneri benzer sorunlar taşıyordu. Aslında unutmam da iyi oldu çünkü amaç bir yönergeye uymaktan ziyade kendi çözümlerini geliştirmek olmalı. Daha doğrusu kendi çözümlerimi değil yaşadığım coğrafyanın halısını tutup taşıdığım bahçeye, tohumlarla.

Toprak için yer örtücüler çok büyük bir önem taşır. Amaç hem toprağın güneş ışınlarından korunmasını sağlamak-tıpkı bir orman gibi nemli ve üzeri çürüyen otlar, dallar vb. ile kaplı bir ortam yaratmak- hem de toprak üzerinde canlı bir örtü tabakası oluşturarak toprağın, eğer yıpranmışsa iyileşme sürecine, iyi bir topraksa, zenginleşmesine yardımcı olmaktır. Solucanlar, yararlı mikroorganizmalar bayram etsin diye. Ki sağlamasını yapmak çok basittir, arazinin herhangi bir yerine en az 6 ay dokunmayacağınız koyu gölge yapan bir ot tabakası serdiğinizde görürsünüz ki altında solucanlar fink atmaktadır.

Peki ne ekmeli? Tohum satın almaktansa çevrenizde kendiliğinden yetişen bitkileri tanımak, özelliklerini öğrenerek tohumlarını toplayıp bahçenize ekmek yeğdir. Örtücü olarak önerilen baklagillerden biridir, Medicago sativa. Hemen her yabanda yetişir. Toprak için en önemli işlevleri eğer toprakta birlikte çalışabilecekleri mikroorganizmalar varsa havadaki azotu bağlayarak toprağa yönlendirmeleri ve derin kökleriyle -yaşlı bireyler 8-10 metre kök yapabilir- toprağı gevşetmeleri ve havalandırmalarıdır. Aynı zamanda besin bitkisi olarak ve şifalarından yararlanırız. Ve iyi bir arı bitkisidirler.

Tohumlar Temmuz-Eylül arasında olgunlaşıyor. 12 saat ılık suda bekletebilir veya direk ekebilirsiniz. Akdeniz ikliminin egemen olduğu bölgelerde sonbaharda, daha soğuk bölgelerde ilkbaharda ekim yapabilirsiniz.

16 Haziran 2020

Kara yonca, popüler adıyla Alfalfa tohuma durdu. (Medicago sativa) Türkiye’nin her yerinde yetişen bu yonca türünü bahçesine ekmek isteyenler için tohum toplama zamanı yaklaşıyor. Tohum ekimi konusunda bir güncelleme yapmalıyım. Hiçbir ön işleme tabi tutmadan Kasım sonunda saçtığım tohumların hemen hepsi küçük birer çalı oldu. Taşın üzerine düşüp yine çimlenmiş. Ama nasıl biçip yeşil gübre olarak kullanmaya kalkacağım bilmiyorum; 12 kelebek türünün yuva olarak seçtiği bitkilerden biri; Vanessa cardui, Zizeeria karsandra, Plebejus argyrognomon, Colias croceus, Leptotes pirithous kelebekleri Medicago sativa türüne, Glaucopsyche alexis, Polyommatus dorylas, Colias hyale, Cupido argiades, Cupido minimus, Erynnis tages, Polyommatus dorylas kelebekleri Medicago türlerine yumurtalarını bırakıyor. Dikkatle bakacağım, çokça ekeceğim, dolu olmayan hanları biçeceğim, bu kadar.

Bitki olarak o kadar farklı şekiller alıyor ki tanımakta zorlanabilirsiniz. Kimi yere yayılırken kimi dikine büyüyor. Kimi açık leylak renkli çiçekler yaparken kimi mor çiçeklere duruyor. Ama hepsi Kara yonca. Tohum keseleri diğer Medicago türlerinden ayırabilmek için en büyük yardımcı. Biraz oyuncu Paralık tohumlarına benziyor ama çok daha küçük.

Bitkiyi bir yer örtücü/malç/yeşil gübre olarak düşünmemin ve bahçeye taşımamın sebebi sadece önerilmesi değil, yaşadığım yabanda zaten yetişen bir bitki olmasıydı. Bahçeyi gönendirmenin düşünebildiğim en iyi yolu yerleşik bitkileri bahçeye taşımak. Sadece ben değil kuşlar, karıncalar ve rüzgarla birlikte taşırız tohumları, şuracığa.

Ayrıntılı bilgi için;
https://en.wikipedia.org/wiki/Alfalfa
https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=medicago+sativa
https://www.turkiyebitkileri.com/en/photo-gallery/view-album/3276.html

%d blogcu bunu beğendi: