balık otu

Türkiye’de yetişen 400’ü aşkın ve birçoğu endemik olan Sığır kuyruğu türlerinden (Verbascum sp.) en azından çevremizde yetişenleri tanımaya çalışabiliriz. Bunun için bir Sığır kuyruğunu taban yapraklarını verdiği ilk senesinden çiçek açana kadar takip etmek gerekiyor. Genelde birçoğu ikinci senesinde çiçekleniyor çünkü. Göreceğiniz taban yaprakları görseli, henüz çiçeklenmeyen bir bireye ait. Balık otu olduğunu düşünmemin sebebiyse geçen sene bitkinin tohumunu bu bölgeye saçmış olmamla ilgili. Şu haliyle yaprakların tanıma uyduğunu söyleyebiliriz. Emin olmak için etrafında dolanıp büyümesini izlediğim yaprakların çiçek açmasını beklemem yeterli. Sığır kuyruklarında tanıyı kolaylaştırmak için taban yapraklarının görünümü ve yapısı, erkek organların biçimi özellikle önemli. Türlere göre başka ayrıntılar da istenebiliyor. Dallanıp çiçeklerini gösterdiklerinde taban yaprakları genellikle kurumuş, pörsümüş olduğu için ikisini aynı anda fotoğraflamak mümkün olamayabiliyor. Takip bu yüzden elzem.

Balık otu (Verbascum sinuatum) tıbbi olarak yararlanılan sığır kuyruğu türlerinden biri. Verbascum kelimesi Latince sakal anlamındaki ‘barbascum” sözcügünden türetilmiş. Tür adı olan ‘sinuatum’ ise dalgalı kenarlara sahip yapraklarına atıf yapıyor. Özetle; iki yıllık, 50-100 cm boylanabilen bir tür. Gövde dik, çoğunlukla tabandan dallanmış, tüylü veya tüysüz olabilir. Taban yaprakları genellikle dalgalı, dikdörtgenimsi, derin loblu, sapsız veya kısa saplıdır. Gövde yaprakları kaba dişli, dikdörtgenimsi veya kalpsi-yumurtamsı ve sivri uçludur. Çiçekler birleşik salkım halinde, hemen hemen sapsız 1-7 çiçeklidir. Çanak lobları yumurtamsı-mızraksı, keskin uçlu salgısız veya salgılı tüylüdür. Taç yapraklar sarı, dış kısmı şeffaf salgı bezli, kaba tüylüdür. Ercikler 5 tane; başcık böbrek şeklinde; sapçıklar eflatun-menekşe rengi yünsü tüylü, 2’sinin ucuna yakın kısımları tüysüzdür. 1100 m yüksekliğe kadar, Marmara, Ege, Akdeniz, Orta Karadeniz, Yukarı Fırat ve Dicle bölümü, Konya’da yayılış gösterir. Balık otu adıyla anılmasının sebebi tohumlarının içerdiği ‘saponin’ sebebiyle balık avlarken kullanılmasına atıftır. Halk hekimliğinde bronşit tedavisinde, kan temizleyici, idrar söktürücü, yatıştırıcı, yumuşatıcı ve dinçleştirici olarak yararlanılır. Bu amaçla toplanan çanak yapraksız çiçekler çok çabuk renk değiştirdiği ve tıbbi gücünün büyük bir bölümünü kaybettiğinden havalı fırınlarda kurutularak kullanılır.