süpürgelerin şahı

Sabah çiği öğlen güneşiyle kalkarken biraz puslu bir perdeden gördüm meyvelerini. Her yer Morcak, (Osyris alba) diğer adlarıyla Çalı süpürgesi, Kara süpürge, Dağ süpürgesi dolu ama ilk defa rastlıyorum meyvelerine. Sevgi ekiyle kurulduğundan Morcak adını kullanıyorum ama Dağ süpürgesi veya Kara süpürge de hiç fena değil. Oysa ki sadece dağda yetişmiyor. Yetişme aralığına 0-500 rakımları verilmiş. Ama 900 rakımda da varlar. Hani geçenlerde Sığır kuyruğu türleriyle süpürge yapıldığından bahsetmiştim ya, ama sonra dilimi ısırdım. Endemiklik oranı çok yüksek olan Sığır kuyruklarına (Verbascum sp.) kıymaktansa Morcak’la süpürge yapmak çok daha iyi olacak. Köklerinden yeni sürgünler vererek çoğaldığı düşünülürse, bir iki çok dallı kökü kesmek yeterli bunun için. Benim için süpürgelerin şahı oldu şimdiden.

Bitkinin morfolojisinin incelendiği kaynaklarda küçük böcek ve sineklerin tozlaşmayı sağladığı, çiçeklerin de bu ilişkiye uygun olarak evrimleştiği vurgulanıyor. Dişi çiçekler görsel olarak böcekleri cezbederken nektar içermez ama böceğin ödüllerini dişi çiçekleri taklit eden erkek çiçekler verirmiş. Böcekler çiçeklerine konmayı savsakladı belki veya kuşlar çok iyi çalıştı da bugüne kadar göremedim meyveleri, kimbilir. Vejetatif üreme yeteneğine, fotosentez yapabilen bir gövdeye sahip, adaptasyon yeteneği yüksek bir Akdeniz iklimi çalısı Morcak. Bu haliyle Katır tırnağı’na (Spartium junceum) benziyor. Bir farkla; Katır tırnağı toprağa azot bağlayan çalılardan, başka birinin besinine ortak olmak şöyle dursun, onu besliyor da. Morcağın; Akdeniz, Marmara ve Batı Karadeniz’de doğal yayılışı bulunuyor.

Kuşların dağılmasını sağladığı her kırmızı olgun meyveden, büyük besin deposuna sahip tek bir tohum çıkıyor. Güvelekgiller (Santalaceae) ailesinin diğer üyelerinde olduğu gibi kısmen parazitik yani besininin bir bölümünü birlikte yaşadığı bitkilerin kök ve gövdesinden elde eden bitkilerden biri. Aynı aileden Ökse otu’nu bilmeyen yoktur. Burada birlikte yaşadıkları Kermes meşeleriyle (Quercus coccifera) dengeli bir besin bölüşümü yapıyor görünüyorlar; ikisinin de sağlıkları yerinde. Yine de Morcak’ı güçlü ve yerelleşmiş yabani bitkilerin yanına ekmekte fayda var, henüz gençliğini süren bir ağaca hoyratça davranabilir.