bu dölek senin olsun

Kıyıp da soğanlarına bakamamıştım, Morbaş’ın. Aslında toprak üstü gövdesi kuruduktan sonra bitkiye zarar vermeden çıkarmak mümkün, zaten yazı ve sonbaharı uykuda geçiriyor, ilkbahara doğru uyanmaya başlıyorlar. Ancak yetiştikleri yeri unutmamak, hatta işaretlemek kaydıyla. Bunu erteledim, bu arada da yeterince çoğalmalarını bekledim. Tanıştığımız günden bu yana 6 sene geçti böylece. Nüfusları her bahar katlanarak arttı. Bahçede taraçalandırdığım bir alanda, farklı yaşlarda 4, 5 soğanı çıkarmak zorunda kalmışken pembe örtüsünü göstereyim dedim.

Morbaş’ı (Leopoldia comosa) diğer türlerden ayırabilmek için çiçek örtüsünün ve bu örtünün hemen ucundaki lobların rengini incelemek önemli. Bununla birlikte olgunlaşana kadar bu karakterlerini ele vermediklerini de söylemeli. Bir diğer önemli ayrıntı ise soğanların örtü rengi. Tunik deniyor bu örtüye. Fotoğrafladığım türde tunik çok tatlı bir pembe. Bitkide iki çiçek türü var. Tepedeki daha mor ve kalabalık çiçek kümesi aldatıcı, verimsiz çiçeklerden oluşuyor. Görevi sadece tozlayıcıları cezbetmek. Ve bu konuda inanılmaz başarılılar. Sadece tozlayıcıları değil ekicileri, bahçıvanları da çekiyorlar. Bu da bir çeşit tozlayıcılık sayılabilir. Hatta bitkinin iki kültür çeşidini bile yetiştirmişiz. Verimsiz çiçeklerin hemen altında gövdeye gevşek biçimde yayılan çiçekler ise verimli olan gerçek, tohum üreten çiçekler. Sapa doğru soluk kahverengi, omuzlar yuvarlak ve koyu kahverengi; loblar bej veya kirli krem renginde.

Pişirilerek yenilebilen bir sogana sahip, Morbaş. Ayrıca Yunanistan ve İtalya’da da yeniliyor. Ancak bunun için yetiştirmek gerek. Çünkü soğanı yemek, bitkiyi öldürmek demek. Yetiştiriciliği de çok kolay. Tohumları sonbaharda ince bir toprak örtüsüyle kapatarak ekmeniz veya bahçede varsa tohumlarını saçmanız veya saçmasına izin vermeniz yeterli. Tabii bu soğanları tekrar ektim, tadına hâlâ bakamadım. Tarif edilen acımsı enginar tadıyla tanışmasam da olur. Ama baharda orada, yok artık burada da mı; Morbaş’ın elini çabuk tutup şu döleği ele geçirmeye çalışmasını izlemeden olmaz.

Not: Bugüne kadar bitkinin bilimsel adını ‘Muscari comosum’ diye anmıştım. Bu isim sinonimi oldu. Artık geçerli bilimsel adı; Leopoldia comosa.


Morbaş7 Nisan 2019

Bellevalia türleri de Muscari türleri gibi “kuşkonmazgiller” ailesinin üyeleri. Birbirleriyle karıştırılabilirler. Onları ayıran yaprak, çiçek yapıları ve soğanları. Sümbüller arasında belki en kolay ayırdedebileceklerimizden biri de Muscari comosum (Morbaş, Arap sümbülü) Türkiye’nin hemen her yerinde yetişiyorlar. Tepelerindeki püskülle tanınıyorlar ancak karıştırılabileceği bir tür de Muscari tenuiflorum’dur. Bu türün çiçek ucundaki tırtıkları kahverengi ve siyahımsı iken M. comosum’da krem, beyaz rengidir.

Morbaş’ın soğanları pişirerek yenilebilir. Acımsı, enginara benzeyen bir tadı olduğu söyleniyor ancak kıyıp da tadına bakamadım hala. Bunu gözüme kestirebileceğim kadar çoğalmalarını bekliyorum. Soğanın iştah açıcı ve müshil etkisi vardır.

Tohumdan yetiştirilebilirler. En iyi yöntem sonbaharda tohumları açık alana ekmektir. Bahçenizde varsa kendi kendilerini ekmelerini de izleyebilirsiniz.

Çeşitli ışıklar altında ve büyümelerini izlerken çektiğim fotoğraflar ve tohumları;